Een van de meest exclusieve vakantiebestemmingen is dezer dagen ongetwijfeld Guantánamo Bay, door ingewijden genoemd ‘Gitmo’. Ik spreek niet over de ongeveer 395 gevangenen die daar [sinds de Amerikaanse inval in Afghanistan van 2001] vastzitten als enemy combatants. Ik heb het over de gestage stroom van hoogwaardigheidsbekleders, advocaten, afgezanten van het Rode Kruis en journalisten die de enemy combatants bezoeken.

Bezoeken in de ware zin van het woord is slechts mogelijk voor het Rode Kruis, hoewel het Rode Kruis geen mededelingen mag doen over zijn bevindingen aldaar, en de advocaten, hoewel ook die niet altijd met hun cliënten kunnen spreken. Hoogwaardigheidsbekleders en journalisten mogen slechts door de tralies gluren.

De reis naar deze exclusieve bestemming begint met bijbelcitaten. Lang voor de journalist voet op Gitmo kan zetten, heeft hij een reeks van e-mails moeten uitwisselen met de Joint Task Force Guantánamo

(JTFGTMO) die op Gitmo is ingezet om de enemy combatants te bewaken, te ondervragen en in leven te houden.

Onderaan de mails van JTFGTMO verschijnen teksten uit de bijbel. Een greep uit de citaten: ‘Wie van jullie kan door zich zorgen te maken ook maar één el aan zijn levensduur toevoegen?’ (Mattheus 6:27) ‘En wij weten dat voor wie God liefhebben, voor wie volgens zijn voornemen geroepen zijn, alles bijdraagt aan het goede.’ (Romeinen 8:28)

Maar het vaakst sluit JTF zijn e-mails af met het aforisme ‘dood de zonde, anders zal de zonde jou doden’. Eerst dacht ik dat

JTFGTMO dit aforisme zelf verzonnen had. Maar het blijkt uit de koker van de theoloog John Owen te komen.

Kennelijk had ik de zonde in mij zelf gedood, want na een aantal procedures kreeg ik bericht dat ik welkom was op Gitmo.

Ik moest wel wachten. December zat vol. De vertegenwoordiger van de media betreedt Gitmo niet tijdens het weekend. De weekenden aldaar zijn mediavrij.

De journalist arriveert maandag en gaat donderdag weer weg, een enkele uitzondering vertrekt op vrijdag. Hij heeft de keuze om vanaf Fort Lauderdale-Hollywood International Airport, Florida, met Air Sunshine of Lynx Air International naar Gitmo te vliegen.

Air Sunshine viel af. Er zijn grenzen aan de ironie.

Na enig zoeken vond ik verleden week maandag in een uithoek van het vliegveld de balie van Lynx Air. Ik ging in de rij staan met een paar Filippijnse gastarbeiders, van wie er tamelijk veel op Gitmo werken.

Volgens een advocaat die ik op Gitmo heb ontmoet, verdienen de gastarbeiders daar minder dan twee dollar per uur, maar

JTFGTMO heeft deze informatie nog niet bevestigd. De Filippijnen in de rij leken geen idee te hebben waar ze heengingen, maar ze hadden de begeerde area clearance.

Wie incheckt voor Gitmo, moet eerst en vooral zijn area clearance laten zien. Een document dat de drager ervan toestemming geeft de marinebasis te betreden. Voor de kampen op Gitmo is weer een aparte clearance nodig.

Als het papier bestudeerd is, word je door Lynx Air gewogen.

(Een vrouwelijke collega die een dag eerder wilde vertrekken, kreeg op haar vraag of er nog plaats was in het vliegtuig van Lynx Air te horen: „Dat hangt er vanaf hoeveel je weegt.”)

Na het wegen zei de jongen van Lynx tegen me: „Kom om drie uur hier terug.” Om drie uur stond ik weer voor de balie. Samen met de Filippijnse gastarbeiders, wat mannen die advocaten zouden kunnen zijn of die wellicht voor mensenrechtenorganisaties werken, misschien ook diplomaten en twee collega’s. Net als toeristen herken je de vertegenwoordigers van de media meteen.

Ik hield mij afzijdig.

Plotseling riep de jongen van Lynx Air: „Volg mij.”

De gastarbeiders, de mysterieuze mannen en de journalisten volgden hem gedwee.

Hij deed een deur open, wij stonden voor een piepklein vliegtuigje. Snel stapten wij in. Aan veiligheidscontroles werd niet meer gedaan. Wie zijn area clearance heeft, is veilig bevonden.

In het vliegtuigje, een Fairchild Metro III, kun je niet staan, een wc ontbreekt, net als stewardessen. Je kijkt tijdens het vliegen recht in de cockpit, wat instructief is.

De vlucht duurt langer dan noodzakelijk, omdat Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen niet door het Cubaanse luchtruim mogen. Alleen tijdens het landen op Gitmo wordt een klein stukje Cubaans luchtruim doorkruist. Cuba is toeschietelijker geworden op dit gebied.

Vlak voor de landing kwamen we in een tropische storm terecht.

In een loods stond een man in burger die nog een keer mijn area clearance bekeek, een soldaat wierp een vluchtige blik in mijn computertas. Toen stond ik buiten in de regen. Het Amerikaans leger zou mij afhalen, maar er was geen leger te bekennen.

„Waar moet je heen?” vroeg een medepassagier.

„Geen idee”, zei ik.

„Ja dan kan ik je ook geen lift geven.”

Snel voegden twee collega’s zich bij me. Michelle en Pete, ze werkten allebei voor de Toronto Star. Hij als fotograaf, zij als reporter.

„Is dit je eerste keer op Gitmo?”, vroeg Michelle

Ik knikte.

„Wij zijn hier al een keer geweest”, zei Pete.

Nog geen vijf minuten was ik hier en nu was ik al ontmaskerd als Gitmo-maagd.

En weer moest ik aan dat aforisme van de JTFGTMO denken. ‘Dood de zonde, anders zal de zonde jou doden.’

Wie een oordeel wil vellen over de kampen op Guantánamo Bay (‘Gitmo’) ontkomt er niet aan de vraag te beantwoorden of wij ons middenin in de Global War on Terrorism (GWOT) bevinden. Als er zoiets bestaat als de GWOT, als daar gegronde redenen voor zijn, dan is er behoefte aan een opvangcentrum waar vijandelijke strijders tot nader order kunnen worden opgesloten. En als er geen GWOT is, of althans als wij daar geen deel van uitmaken, dan is de vraag: wie is onze vijand? Voor wie staan daar die metaaldetectoren?

Rest nog de vraag of dit de beste manier is om de vijand op te sluiten. Of opsluiting überhaupt een redelijk en zinnig antwoord is op al die elementen die wij als crimineel beschouwen.

Verder is het goed te beseffen dat zouden de gevangenen die nu op Gitmo vastzitten zijn opgepakt door de Russen in Tsjetsjenië, zij allang spoorloos waren verdwenen. Uiteraard na eerst te zijn gemarteld. In de meeste Arabische landen was hun hetzelfde overkomen.

Nog niet lang geleden zorgden de meeste regeringen in Zuid-Amerika ervoor dat ongewenste elementen gemarteld werden om vervolgens te verdwijnen. Wij deden daar niet moeilijk over. Het was Zuid-Amerika.

Maar als het om de Verenigde Staten gaat hanteren wij andere maatstaven. Niet ten onrechte. Amerika wil een licht onder de naties zijn.

Het is verleden week maandag en ik land op Gitmo.

Ik moet even wachten, maar dan verschijnt staff sergeant Scott in een bus. Het soort bus waarin in New York schoolkinderen worden vervoerd.

„Dit is nog nooit gebeurd”, zegt de staff sergeant. „Lynx Air landde te vroeg. En het regent. Ook uitzonderlijk.”

Samen met mijn collega’s Pete en Michelle van de Toronto Star beklim ik de bus. Het is al donker.

De Joint Task Force Guantánamo Bay (JTFGTMO) heeft mij uitgenodigd hier te komen, in de hoop dat ik iets zal rechtzetten. Ik heb mijn uiterste best gedaan me te laten uitnodigen, maar toch. Dit is een kamp dat aan de wereld getoond wordt, althans gedeeltelijk. Een showkamp, zou de cynicus zeggen.

Zou het Amerikaanse leger hebben gezegd: „Die Grunberg isoleren we een beetje.” Of is het toeval? Bestaat er in een omgeving als deze waar alles draait om controleren en gecontroleerd worden toeval?

De staff sergeant geeft ons tien minuten om ons te installeren. Daarna worden wij in de perskamer verwacht. De perskamer is een fel verlichte ruimte naast de receptie, met enkele telefoons en de mogelijkheid gebruik te maken van snel internet à honderd dollar, vooraf te betalen.

De vierde reporter verschijnt. Hij had een vlucht eerder, hij vloog met Air Sunshine. Damien van de Britse Daily Telegraph, een bleke jongeman van mijn leeftijd met een grote bril en bruin haar. Hij herinnert me merkwaardig genoeg aan mijn in 2005 overleden verloofde.

Wij installeren onze computers.

Kort daarop betreedt kapitein Byer de perskamer. Een man die al een jaar lang journalisten door de kampen voert. Het heeft hem uitgeput.

Hij deelt persmappen uit.

„Ik weet dat jullie gewend zijn individueel te werken”, zegt hij, „maar er bestaat hier op Gitmo geen individualiteit, geen exclusiviteit. De tour die jullie de komende twee dagen zullen maken is al door ongeveer duizend journalisten gemaakt. Het is een machine.”

Hij kijkt ons aan als iemand die eraan gewend is gehaat te worden.

„Jullie kunnen vragen: Mag dit kapitein? Mag dat, kapitein? Ik zal beleefd nee zegen. De komende dagen zullen jullie de hele tijd samen zijn. Wen er nu maar alvast aan. En weet hoe bijzonder het is dat jullie dit te zien krijgen. Alsof je middenin de Tweede Wereldoorlog een krijsgevangenkamp in mag, of tijdens de Balkanoorlogen een concentratiekamp mag betreden.”

Hij verbeter zichzelf. ‘Een kamp mag betreden.’

Een van de collega’s noteert iets. Ik denk, ik moet ook iets noteren, ik pak mijn opschrijfboekje en noteer in paniek: „We zullen de komende dagen samen zijn.”

Niet alleen het Amerikaanse leger houdt ons de in de gaten, we houden elkaar ook in de gaten. Bevreesd als we zijn dat de collega toch een kruimeltje exclusiviteit ten deel zal vallen.

De Administrative Review Board stelt ieder jaar opnieuw vast of de enemy combatant echt een enemy combatant is. Let wel: dit is geen juridisch proces. De commissie stelt geen schuld vast. Schuld telt niet op Gitmo.

Wat telt is de vraag of je een EC bent geweest. Wat je nu bent, is ook onbelangrijk. Je kunt psychisch ziek zijn geworden, maar daar kan de Adminsitrative Review Board geen rekening mee houden. De commissie kijkt naar wat je bent geweest, niet wat je nu bent.

Even wat feiten: Er zijn geen vrouwelijke enemy combatants op Gitmo. Ook geen minderjarige EC’s. Die waren er wel, maar ze zijn, en dat is heuglijk nieuws, meerderjarig geworden.

De collega’s gaan naar de Clipper Club. Een van de weinige plekken waar we alleen gelaten zullen worden. Verder zal het leger ons overal volgen, ook, zo zal ik aan den lijve ervaren, als we naar de wc gaan.

De Clipper Club is leeg. De barkeeper warmt pizza’s op in de magnetron.

Damien is lange tijd in Irak geweest, de twee Canadese collega’s hebben de man ontmoet die de laatste fatale rendez-vous voor [de in 2002 vermoorde Wall Street Journal-verslaggever] Daniel Pearl in Pakistan regelde. De romantiek van de oorlogscorrespondent is de romantiek van de gluurder.

Om tien uur gaan we naar bed. In mijn kamer smaakt de lucht naar zeep. Ik kan niet slapen, ik besluit naar Joy Division te luisteren. ‘I guess you were right, when we talked in the heat/ there is no room for the weak, no room for the weak./ Where will it end?’

De volgende ochtend om kwart voor zeven staat staff sergeant Scott klaar met zijn bus om ons naar de haven te transporteren. Daar ligt een veerboot om ons naar het aan de andere kant van de baai te varen. Het Gitmo waar de kampen zijn. Over land kun je daar niet komen. Tenzij je door Cuba gaat.

In het andere Gitmo komen we langs een bord waarop staat: „Waarde van de week: respect.”

„Wat is dat?” vraag ik.

„Het leger is een instituut gebaseerd op waarden”, zegt de kapitein. „Dat is het mooie aan het leger. Er zijn zeven verschillende waarden. Zo’n bord herinnert ons aan die waarden.”