maandag 19 maart 2007
Na een uur lezen ben je terug in de jaren vijftig
door Kees de Vré
 Bloedworst, koetjesrepen, spoetnik: de smaak van een halve eeuw geleden.
Kaantjes op brood, bazooka-kauwgom, witbrood met suiker, gebakken bloedworst, citroentje met suiker en nog zo wat van die dingen. Wie kent ze nog? Geuren, kleuren, smaken zijn zaken die dikwijls snel wegzakken en heel willekeurig weer te voorschijn komen.
Behalve de rijst ook alvast wat advies hoe de man te behagen.De herinnering is als een hond, die gaat liggen waar hij wil, schreef Cees Nooteboom al eens treffend. Plaatjes, foto’s, reclame willen het brein nog wel eens op weg helpen. Het boekje Wat de pot schaft, over eten, drinken en snoepen van toenis absoluut zo'n hulpmiddel. Een uurtje bladeren en lezen en je waant je weer voor even in de jaren vijftig. De plaatjes en begeleidende tekst zijn een feest van herkenning, ontlokken de lezer van pal na de oorlog menige glimlach en laten de gedachten aan vroeger de vrije loop.
'Wat eten we vandaag?', was de vraag die een jaren-vijftig-moeder thuis wellicht het meest hoorde. 'Husse, met je neus ertussen', was het antwoord steevast. Met andere woorden: dat zie je wel. Veel keus was er niet. Aardappels, lekker lang gekookte groenten en soms uren op een oliestel gegaard draadjesvlees. Alles uit eigen land, de enige exotische buitenissigheid die op tafel kwam was macaroni en dan niet met zongedroogde tomaten en olijfolie, maar met vette schouderham of smac. En dan die appelmoes. Overal werd het bijgedaan of doorheen gehusseld. Voor kinderen die iets niet lustten was het een zegen. Voor de ouders ook trouwens.
Soms was er soep vooraf, heerlijk geurende vers gemaakte van een mergpijp getrokken soep met balletjes. En dan op zondag een zelfgemaakt toetje: yoghurt met een scheutje ranja. En dat allemaal van hetzelfde bord, want de hoeveelheid afwas – alles met de hand! – moest beperkt blijven.
 Zoals gezegd: veel keus was er niet en als moeder het even niet meer wist, luisterde ze naar de Groentenman ’s morgens op de radio. Dit kookprogramma avant la lettre begon standaard met het nooit meer te vergeten wijsje Cha, cha, cha, wat zullen we eten?. De Groentenman vertelde vervolgens in een soort hoorspelletje met de dienstdoende huisvrouw over het seizoensaanbod en hoe je het moest klaarmaken. Op zondag werd door het mannelijk deel van het gezin nog niet met het bord op schoot naar Sport in Beeld gekeken. De radio stond aan en kinderen moesten muisstil zijn, want vader wilde door mr. G.B.J. Hiltermann worden voorgelicht over de toestand in de wereld.
Volgens auteur Frank van Ark is er veel behoefte aan nostalgie onder de mensen. 'Als je met mensen over vroeger spreekt komen er zo veel herinneringen boven. Dat begon ik te ontdekken na mijn eerste boekje Opa voor beginners. Daarna heb ik een boek over het landleven gemaakt, vervolgens een over de jaren vijftig. Maar niets maakt zo veel los als herinneringen aan eten en drinken van vroeger. De geuren en smaken prikkelen de verhalen.'
Ondanks de snikken en de glimlachjes die dat oproept beziet Van Ark de jaren vijftig toch vooral als armoedig en grauw, niet iets waar je naar terug verlangt:'Het komt waarschijnlijk omdat de jaren vijftig zo lijken op de jaren veertig. Deze periode werd gevolgd door de vrolijke jaren zestig waarin zo veel blijheid en vernieuwing op ons af kwam. Snert met een varkenskop, bloedworst, margarine in de suiker dopen en de kliekjes van de hele week verwerken tot huzarensalade... dat heeft toch iets armoedigs. En kijk eens naar oude schoolfoto’s of reclame uit die tijd: zwart/wit, grauw toch. Het lijkt eeuwen geleden. Je kunt je niet voorstellen dat dit zich in één mensenleven heeft afgespeeld.' Een boekje dus vol herinneringen en een enkel recept, lekkere en hééél vieze.
(bron: Trouw)
|
