zaterdag 12 mei 2007
Cabaret lijdt onder wegwerpcultuur
Jonge theatermakers die vaak nog geen ander middelpunt van de wereld hebben dan hun eigen navel, winnen cabaretfestivals en staan een jaar later avondvullend op een podium. Er is al jaren geen cabaretfestival meer, waarbij de jury níet klaagt over het gebrek aan 'engagement'.
Het cabaret is dood, roept Freek de Jonge al enkele jaren. Ruut Weissman, directeur van de Amsterdamse Kleinkunstacademie en regisseur van onder anderen Jan Jaap van der Wal, De Vliegende Panters en de voorstelling Het Verschil, gaat hoogstzelden nog naar cabaret. "Ik blijf natuurlijk een kleinkunstman, maar als ik geprikkeld wil worden ga ik naar toneel. Ik wil niet meer weten wat er gebeurt op het cabaretpodium. Zonde van mijn tijd."
Een nogal pittige uitspraak voor een directeur van een toonaangevende opleiding voor kleinkunstenaars. "Dat zal best. De kunstvorm die de maatschappij onder een vergrootglas moet houden en fileren, wordt uitgehold door amuseurs en egocabaret. Theaterdirecteuren en programmeurs, maar ook impresariaten zorgen voor een conjunctuur waarin iemand die eigenlijk nog helemaal niets kan, die zijn of haar weg nog moet vinden, of - veel erger nog - nauwelijks artisticiteit aan de dag legt, een grote zaal mag bespelen. Iemand die van de toneelschool komt, heeft de wijsheid niet in pacht om direct Hamlet te spelen. Van een jonge cabaretier wordt dat kennelijk wél verwacht."
 Johan Goossens, voormalig student aan de Koningstheateracademie in Den Bosch, won in oktober 2006 het Groninger Studenten Cabaret Festival met een voorstelling waarin hij wel degelijk veel te zeggen heeft over de wereld om hem heen. "Ik ben stiekem een ouderwetse wereldverbeteraar. Juist een theateropleiding stimuleert dat je je privé-wereld als uitgangspunt neemt. Want meer heb je toch ook niet, op dat moment. Zo kun je gaan zoeken naar je eigen vorm, kun je je ontwikkelen en een theaterpersoonlijkheid worden. Maar als je klaar bent met de opleiding, moet je het loslaten en iets anders brengen. Je mag best autobiografisch zijn, maar navelstaren is stomvervelend."
 Ruut Weissman: "Er is een groot verschil tussen 'privé' en 'persoonlijk'. Privé-besognes interesseren me niet, maar als Theo Maassen een verhaal over de dood van zijn moeder vertelt, maakt hij die privé-gebeurtenis van belang voor mij. Dat is persoonlijk cabaret en dat raakt me genadeloos."
Weissman en Frank Verhallen, groot kenner van het genre en met Anita Uitde Haag oprichter van de Koningstheateracademie in Den Bosch, raden hun studenten tegenwoordig ten strengste af tijdens hun opleiding nog deel te nemen aan cabaretfestivals. Weissman: "Echte talenten hebben geen festivals nodig. Jan Jaap van der Wal heeft er nooit aan meegedaan. En de goeden die na de opleiding tóch gaan, winnen vrijwel zeker omdat ze artistieke vermogens hebben."
Weismann: "Je kunt de makers nauwelijks iets verwijten. Die denken dat ze cabaret maken en goed zijn als ze ver zijn gekomen. Er wordt ze een enorme worst voorgehouden. Je zou gek zijn als je nee zegt."
Helga Voets, directeur van Harrie Kies Theaterproducties en organisator van het Leids Cabaret Festival, verzet zich tegen het idee dat aan festivals en dus ook 'haar' festival alleen non-talenten meedoen. "Welnee, die gaan er bij de eerste selectie al uit. Je moet artistiek interessant zijn, je onderscheiden en je moet talent hebben. Als het dan voornamelijk over relaties gaat, het zij zo, want dat is wat ze op die leeftijd bezighoudt. Datgene waar ze het níet over hebben kan een bewuste keuze zijn. Het winnen van een festival is een begin. Het is niks meer dan een klein onderdeel van je bewustwordingsproces als theatermaker."
Voets ziet naast de onzin en de egodocumenten ook heel veel moois van jonge makers. "Maar ik deel de zorg dat een groot publiek kwaliteitscabaret niet meer herkent en niet waardeert. Als je de boeken van Kluun literatuur vindt en je krijgt op een dag echt literatuur onder ogen, denk je misschien ook wel: getver, wat saai."
Cabaretière Katinka Polderman (foto boven), winnares van Leiden 2005: "Ik krijg soms publiek dat alleen komt om vet te lachen. Het is immers cabaret dat ik doe? Stemmetjes, typetjes, van die dingen. En dan zing ik drie liedjes vol kleine grapjes en ze horen ze niet. Het moet gemakkelijk zijn, maar mijn grappen zijn niet duidelijk te herkennen."
Diederik van Vleuten: "We leven in een wegwerpcultuur en daar loopt kennelijk de meerderheid warm voor. Prima, maar noem het geen cabaret. Noem het amusement. Klaas van der Eerden roept de laatste tijd dat hij geen cabaretier is, maar een entertainer en dat je hem niet moet verwijten dat hij weinig behartigenswaardig te melden heeft. Dát is helder."
Verhallen: "Elke twintig jaar roepen we dat het cabaret wordt vermoord. Altijd als het genre populair wordt, is er wildgroei. Als het publiek afhaakt, komt het echte cabaret weer bovendrijven."
Van Vleuten: "De lat is nu wel érg laag komen te liggen. Mag ik als cabaretier hopen dat het onderscheidend vermogen en het gezond verstand van het publiek weer terugkomt? Of klinkt dat erg bevoogdend? Impresariaten, schouwburgen en recensenten zouden daar weer een beetje verantwoordelijkheid voor moeten nemen. Welke jury van een festival dat er toe doet, durft eens een hard signaal te geven en géén winnaar aan te wijzen als de kwaliteit gewoon ondermaats is, in plaats van weer datzelfde riedeltje af te steken dat het engagement ver te zoeken was?"
(door Ruud Buurman in BN/DeStem)
|
