woensdag 9 mei 2007
Grunberg, 'de toon maakt hem uniek'
Arnon Grunberg (1971) is een fenomeen. Hij is pas 36 maar heeft nu al een rijk en succesvol oeuvre op zijn naam staan waarvan de meeste schrijvers slechts kunnen dromen.
Maandagavond ontving hij de Libris Literatuur Prijs voor zijn roman Tirza over een ontaarde vaderliefde. Enkele weken daarvoor kreeg hij voor hetzelfde boek de Gouden Uil, de Vlaamse tegenhanger.
 Eén van de andere kandidaten voor die prijs was de jonge schrijver Christiaan Weijts (foto), die vorig jaar verraste met zijn debuutroman Art. 285b.
Volgens Weijts kan 'niemand meer om Grunberg heen'. "Dat geldt zeker voor jonge schrijvers. Ze zijn min of meer door hem beďnvloed. Enkele jongere auteurs proberen hem na te doen, met soms beschamend resultaat."
Voor Weijts is Grunberg terecht een fenomeen. "Toen ik Nederlands begon te studeren, kwam zijn eerste boek uit. Hij heeft een heel verfrissende, unieke stijl. Hij heeft een soort humor die je niet eerder in de literatuur had. Al die eerbewijzen zijn terecht."
Toch viel Tirza hem tegen. "Ik vind het erg op zijn roman De Asielzoeker lijken. Ik had er zelf meer van verwacht. Ik vond het boek een beetje traag, maar ik blijk daar als enige zo over te denken. Het wordt bij hem nu wel erg somber. Ook de humor wordt minder. Bij Tirza ben ik nooit in de lach geschoten, terwijl ik bij Blauwe Maandagen, Fantoompijn en Figuranten om de zoveel pagina's hardop heb moeten lachen."
 Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar geeft Grunberg sinds 1995 uit. Is men daar trots op haar paradepaard? "Trots is niet het goede woord", zegt uitgever Vic van de Reijt (foto). "Het is meer het oprechte genoegen dat je van zo dichtbij de ontwikkeling van een fenomeen mag meemaken."
Onder het pseudoniem Marek van der Jagt publiceerde Grunberg bij een andere uitgeverij, De Geus, de romans De geschiedenis van mijn Kaalheid en Gstaad 95-98. Eric Visser, uitgever/directeur van de Bredase uitgeverij, plaatst Grunberg in 'de top van de eredivisie'.
"Welke schrijver kan zeggen dat elk boek dat hij schrijft aanleiding geeft tot zoveel bespiegelingen en prijzen? Hij is gewoon heel bijzonder. Hij weet ook heel goed wat hij doet."
Volgens Van de Reijt verkopen de Grunberg-romans uitstekend, 'vooral bij een jong en wat ouder lezerspubliek'. "Tirza is bij uitstek het boek waarop alle lezersgroepen kunnen instappen."
De verkoop van de Van der Jagtboeken blijft daar enigszins bij achter, met 30.000 tot 50.000 exemplaren.
Visser heeft daar wel een verklaring voor: "Elke debutant verkoopt minder goed dan een beroemd schrijver. Marek van der Jagt was een debutant en omdat het een schuilnaam betrof, kwamen er geen interviews, we konden niks doen. We hebben er allerlei dingen omheen moeten fantaseren, het werk heeft het zelf moeten doen. En aandacht in de media wordt steeds belangrijker. Welke dode auteur wordt beroemd? Ik ken er van de afgelopen jaren maar eentje en dat is Sándor Márai. We leven in een mediatijdperk, zonder publiciteit red je het niet."
 Van de oudere schrijvers heeft Jan Wolkers (foto) een zwak voor Grunberg, zoals Grunberg een zwak heeft voor Wolkers. "Hij is een bijzondere schrijver. Hij is nog erg jong, maar behoort zeker al tot de top", zegt Wolkers, die Grunbergs debuut Blauwe Maandagen nog altijd diens beste boek vindt.
Hij ziet raakvlakken tussen zijn opkomst, begin jaren zestig, en die van Grunberg medio jaren negentig. Beiden waren van meet af aan populair én controversieel.
Wolkers: "Het verschil is dat toen ik begon er veel meer frustratie was over wat ik schreef. Daar heeft Grunberg goddank minder last van. En dat niet iedereen hem blieft, is alleen maar gunstig. Als iedereen alles alleen maar schitterend vindt wat je schrijft, moet je gaan oppassen."
Is er voor Grunbergs werk veel waardering, als persoon wekt hij geregeld irritatie. Zo heeft de Vlaamse schrijver Herman Brusselmans weinig sympathie voor hem. Tijdens een literaire tournee door Vlaanderen stelde Grunberg zich 'ongelooflijk arrogant op tegenover alles en iedereen, dus ik dacht: jij bent geen leuke jongen'.
Hoe dan ook, het zou niet verbazen als de veel gelauwerde Grunberg binnen enkele jaren een hoge literaire onderscheiding krijgt, zoals de P.C.Hooftprijs. Gerard Reve en Willem Frederik Hermans - met de laatste wordt hij wel vaker vergeleken - kregen de onderscheiding immers ook op betrekkelijk jonge leeftijd.
Vic van de Reijt: "Stilistisch weet hij Reve te evenaren en zijn wereldbeeld overtreft zelfs dat van W.F. Hermans. Maar het is vooral zijn toon die hem uniek maakt."
(door Nico de Boer, gepubliceerd in BN/De Stem)
|
