donderdag 28 juni 2007
Recensie: Moedig voorwaarts van Gerard Reve
Door Arie Storm voor het Parool
Gerard Reve (1923-2006) was een verwoed schrijver van brieven. In Moedig voorwaarts zijn de brieven verzameld die hij van 1974 tot 1997 schreef aan Bert en Netty de Groot. Bert de Groot was sinds 1974 uitgever van Reve.
 We mogen van begin af aan getuige zijn van de zakelijke samenwerking. De eerste brief - de datering ervan is: 11 augustus 1974 - zet in met een welgemeend 'Zeer geachte Heer De Groot'. Vervolgens valt Reve met de deur in huis: 'Na een gesprek met de Heer Han Hoenders heb ik de eer U te benaderen terzake de publikaatsie van een werk van mijn hand door Uw huis.' Reve zit dan met zijn boeken voornamelijk bij Athenaeum-Polak & Van Gennep, toen de uitgeverij van Johan B.W. Polak. Maar hij heeft zo zijn redenen om in dit specifieke geval De Groot, toen werkzaam bij Elsevier, te benaderen.
Dat doet Reve op zakelijke wijze. Maar een en ander wordt direct al doorspekt met persoonlijker ontboezemingen. De correspondentie zal in de loop der jaren aan intimiteit alleen maar toenemen.
In dit boek krijgen we de gehele Reve. Dat wil zeggen: veel gedoe over geld, contracten, kopzorgen van de schrijver, eindeloze uitweidingen over het inspringen van alinea's en waarom sommige uitgevers daar toch niet aan willen, grappen en grollen.
Bert de Groot relativeert overigens in een nawoord het financiële karakter van de brieven: 'Voor Gerard was het een spel dat maar in beperkte mate om de knikkers ging. Veeleer ging het om erkenning van zijn schrijverschap.'
Wat betreft de grappen en oneliners: daarvan zitten er tientallen, zo niet honderden in het boek. De wat primitievere Revefan (Diederik van Vleuten, Theodor Holman) komt volledig aan zijn trekken.
Op reis door Indonesië doet Reve openhartig verslag: 'Het eten is geweldig. Elke 3de of 4de dag schijt je je eigen opeens in acht afleveringen binnen 1/2 uur totaal leeg, maar daarna heb je geen last meer.' En: 'Verwonderlijk is het ontbreken van muggen en vliegen, al wordt hunne taak zeer efficiënt overgenomen door de rode mieren, die bijten als de ziekte en die je haast niet de baas kunt, omdat ze zoiets als 60 km per uur kunnen lopen, of nog veel sneller, in een sprint tot onder de plint.' (Effectief gebruik van rijm!) De verleiding is groot hier nog veel van deze gein te citeren. Toch is er iets anders wat blijvender is aan deze brieven.
Hoewel je bij Reve moeilijk zaken van elkaar los kunt koppelen - alles loopt immers op kenmerkende wijze in elkaar over - werd ik het meest geraakt door de opmerkingen van Reve over zijn schrijven en zijn romans.
Van Johan Polak krijgt hij bijvoorbeeld de kritiek te horen dat men niet weet waarom hij eigenlijk in Londen zat. Dit naar aanleiding van Oud en eenzaam, een roman die zich inderdaad gedeeltelijk in Londen afspeelt. Reve merkt op dat hij het ook niet weet: 'Je tijd vermorsen, met de verkeerde mensen naar bed gaan, blijven hangen, mishandelen en mishandeld worden - dat is mijn leven.' Dat beschrijft hij, dat al dan niet gefictionaliseerde leven; hij giet dat hele gedoe niet echt in een fabrieksmatig ontworpen plot.
En dat is één van sterke punten van deze bundeling: de strijd die Reve levert tegen de moderne tijd. Hij schrijft op zíjn manier en op zíjn voorwaarden. Voor hem geen eendimensionaal proza of proza met een goedkope maatschappelijke strekking of met een emotioneel snel en gemakkelijk aansprekende thematiek.
Zoals Reve schreef, wordt nauwelijks meer geschreven.
Reve beschrijft gedetailleerd de jaren waarin hij heeft geleefd. De jaren zeventig, tachtig en negentig komen weer geheel tot leven. Het is ook nú nog interessant Reve te lezen, maar ik vrees - met Reve - het ergste.
|
