zaterdag 22 september 2007
Recensie: Dünya van Tomas Lieske
door Daniëlle Serdijn voor de Volkskrant
 Hoe komen twee Hollanders, begin jaren dertig vorige eeuw, op het platteland van Turkije terecht? Geen gegeven waar je meteen een voor de handliggend antwoord op vindt, maar Tomas Lieske (1943) weet er raad mee.
In zijn nieuwe roman Dünya vertelt hij het verhaal van de jongens Simon en Otto. De twee zijn achterneven en beste vrienden. Op zoek naar avontuur belanden zij in Engeland, waar ze zich in 1915 melden bij het Britse leger. Ze treden in dienst van de Royal Navy en vertrekken naar Malta. Van Malta gaat het naar Egypte. En vanaf Mudros – waar Otto de profetische woorden spreekt dat dit misschien wel hun laatste blik op Europa is – varen ze naar het Turkse schiereiland Gallipoli. In de Dardanellen-engte gaat het mis. Het ene moment is er een hevige ontploffing, het volgende een zee vol lichaamsdelen, brandende brokstukken en lijken. Daarna worden de twee gevangen genomen.
 Aldus is de situatie als het eigenlijke verhaal nog moet beginnen. De constructie herinnert aan Franklin, de roman waarmee Lieske in 2001 de Libris Literatuur Prijs won. Het heeft dezelfde blitzkrieg-achtige opening, en toont een vergelijkbare puinhoop waarin personages zich moeten zien te redden. In chaos wekt Lieske hen kennelijk het liefst tot leven. Of sterker: hij gunt ze een hergeboorte, zij het in een wereld die vele malen harder is dan die waarin ze oorspronkelijk thuishoorden. Wat doe je als alle grond onder je voeten is weggeslagen? Wat doe je als je alleen nog jezelf hebt en verder niks?
Otto en Simon stichten een gezin. Instinctmatig bijna, omdat zij zien dat het hun kans op overleving vergroot. Het is een gezin als een lappendeken. Van echte verwantschap is – behalve tussen de achterneven – geen moment sprake, maar de verschillende rollen worden op termijn met liefde ingevuld. Vader, moeder, kind, en ook nog een aardige bijrol voor oom Otto.
Hoe komen twee jongens aan een gezin? Als Nederlanders in dienst van het Britse leger worden Otto en Simon krijgsgevangenen van een zeer onduidelijke soort. Die positie maakt hen zo kwetsbaar, dat Simon op zekere dag een Turkse baby steelt in de hoop dat het kind hen zal beschermen tegen al te bruut optreden van de Turken. En zo gaat het ook. Het kindje, Julia, geeft de twee een perspectief. In de allerellendigste omstandigheden houdt haar kwetsbaarheid hen op de been, wat een waarachtig en schitterend gegeven is. ‘Iedereen dacht allang dat we dood waren, niemand had er wat aan dat wij in deze woestenij doorleefden. Toen kwam Julia erbij en alles veranderde. Het had ineens zin.’ Naast Simon zijn er nog andere, plottechnisch gezien belangrijke vertellers: Dünya, een spionne die zich ontpopt als moeder en die een factor van jewelste is in het waken over Julia’s identiteit. En de joodse ingenieur Paul Grunwald, directeur van de fabriek waar de eerste Turkse zeppelin wordt gebouwd. Stuk voor stuk even eigenaardige als innemende karakters
Dat Lieske een roman heeft geschreven waarin met grote vanzelfsprekendheid een lastige combinatie wordt gerealiseerd van oorlog, avontuur en adoptief ouderschap, getuigt van lef en vakmanschap.
Maar het mooist in deze onderneming is toch het gevoel van vaderschap waardoor Simon wordt overweldigd. Zelfs de knorrigste lezer zal geheid z’n weerstand verliezen.
|
