donderdag 25 oktober 2007
Recensie: Verhoudingen van Henk Romijn Meijer
Door Arie Storm voor Het Parool
De roman Verhoudingen van Henk Romijn Meijer (1929) telt 225 bladzijden. Het zijn stuk voor stuk bladzijden die, zoals grote literatuur dat kan doen, je naar een andere wereld voeren dan die we in onze dagelijkse, tegenwoordige werkelijkheid kennen.
 De ik-figuur die Henk Romijn Meijer aan het woord laat, ene Gerard, gaat zo'n vijftig jaar terug in de tijd en plaatst ons en zichzelf in benauwde kamers ergens in Amsterdam-West. Daar lijken we nooit meer uit weg te komen. Het is de tijd van 'de preutsheid (…) van huurkamers en oliekachels waartegen niemand in de grijze jaren vijftig veel had in te brengen'. Dat constateert Gerard in een moment van terugblikken, wat op zichzelf al een wonder is - ik bedoel dát hij kan terugblikken - want verder lijkt hij volkomen gevangen te zitten in die tijd van toen.
Gerard is als jonge student compleet in de ban van een gescheiden moeder van in de veertig, die met haar jongste dochter naast hem is komen wonen. Deze mensen, Gerard en die vrouw - ze heet Gusta - draaien een boek lang om elkaar heen. Gerard is, zou je kunnen zeggen, een gevangene van deze vrouw. Al met al wordt hij dus op ten minste drie manieren opgesloten: in die preutse tijd, in zijn obsessieve liefde voor die vrouw - waarvoor hij geen uitweg weet - en in dat claustrofobische kamercomplex waar hij zich bevindt. In deze roman is heel lang het enige teken van een wereld buiten deze omgeving 'de stevige straat in Amsterdam-West' waaraan het huis staat, een straat 'waar toen het verkeer naar Den Haag doorheen denderde'. Maar Den Haag, dat is zo ver weg…
Er wordt wel eens gezegd dat een boek je naar de keel grijpt. Dit is een boek dat dit voor elkaar krijgt. Je verlangt al lezend naar lucht, tegelijkertijd zijn de wereld en de werkelijkheid waarin Romijn Meijer je plaatst, zo fascinerend dat je er wel voor altijd zou willen blijven.
Iets vergelijkbaars is het geval met de obsessie van Gerard: hij zou zich wel van Gusta los willen maken, maar dat kan hij niet, hoewel hij wel degelijk enkele weifelmoedige pogingen daartoe onderneemt. Ook andersom doet hij zijn best. Dan probeert hij méér van de relatie te maken dan die nu is. Hij zet zich zelfs aan het schrijven van een brief. 'Wat heb ik lang geaarzeld voordat ik de pen op papier durfde zetten. Een brief aan jou, ik kreeg het benauwd bij de gedachte - aan jou, mijn naaste buurvrouw. Wat mankeert me?' Zo begint die. Maar geen enkele versie van de brief weet hij af te ronden.
Over wat voor relatie gaat het eigenlijk? Want Gusta is inderdaad de buurvrouw van Gerard in die bedompte en per stuk verhuurde kamers. Gusta heeft drie dochters, van wie er twee uithuizig zijn. Bovendien heeft ze een nieuwe vriend, Rinus, met wie ze vermoedelijk binnenkort zal trouwen. Helemaal probleemloos is die relatie met Rinus niet: deze man, een dertiger, woont nog bij zijn moeder en moet altijd op tijd thuis zijn. En daar komt Gerard in het spel. Gusta kan haar hart op lange, late avonden bij hem uitstorten. Terwijl Gerard meer en meer onder de indruk raakt van haar. Ziehier in het kort geschetst de uitzichtloze situatie waarin Gerard is beland.
 Henk Romijn Meijer maakt perfect gebruik van het bedompte decor. Buiten suist en zoemt de wereld, die door het trapgat omhoog komt, of die wordt vertegenwoordigd door het abstracte Den Haag, waar de vrachtwagens die door de straat denderen, naartoe op weg zijn. Maar echt binnen komt die buitenwereld nooit. Dit is een roman als een gesloten kist. Heel soms glimt licht door kieren en naden naar binnen. Dan is het boek hartverscheurend mooi. Zoals deze roman in zijn geheel als een prestatie van formaat kan worden beschouwd. Koop dit prachtige boek.
|
