zaterdag 10 november 2007
Arts-microbioloog over zijn 'doktersromantrilogie'
door Pieter Steinz voor het NRC Handelsblad
 Miquel Bulnes schrijft over medische misstanden, moordende dienstroosters, afstompende bureaucratie en ijdele chirurgen. Maar karikaturaal wil hij zijn romans niet noemen.
Zijn achternaam is een pseudoniem, zijn voornaam een vergissing. Miquel Bulnes, geboren Ekkelenkamp, noemde zich naar zijn Spaanse moeder toen hij als schrijver debuteerde: ,,Zoiets schept afstand, en die kon ik bij het soort romans dat ik schrijf wel gebruiken.’’ De eigenaardige spelling van zijn voornaam – met een q in plaats van de g – dankt hij aan zijn vader, die zijn Castiliaans prompt vergat toen hij in 1976 aangifte van de geboorte van een zoon kwam doen.
Komisch? ,,Tja”, zegt Bulnes ,,Dingen die serieus bedoeld zijn, worden door anderen vaak grappig gevonden. Zo is het ook bij mijn boeken. Ik beschrijf de gang van zaken in een ziekenhuis en mensen spreken van een medische zedenkomedie. Ik schrijf op hoe het er bij een laboratorium aan toe gaat, en recensenten lezen er een humoristische campusroman in. Ik lees voor: ‘Een spijker uit je hand trekken doet ongeveer net zoveel pijn als een spijker in je hand slaan’ en iedereen begint te lachen.”
 Drie romans publiceerde Miquel Bulnes sinds 2003, de een nog geestiger dan de andere. In Zorg, opvallend genoeg in de jij-vorm geschreven, schetste hij aan de hand van een 27- jarige chirurge-in-opleiding de teleurstellingen, de gruwelijkheden en vooral de absurditeiten van het artsenbestaan (zoals de wachtlijst voor wachtlijstbemiddeling en een plastisch chirurg die wil bezuinigen op medische onderzoeken om het budget voor borstvergrotingen te kunnen verhogen).
 In Lab (2005) neemt hij de wereld van het fundamentele kankeronderzoek onder de loep (‘Mijn professor zou zorgen voor een algemene opzet, mijn collega voor morele ondersteuning en het enige wat ik hoefde te doen was al het werk’).
En in het in september verschenen Attaque! schakelt hij tussen een academisch ziekenhuis in Nederland en een psychiatrisch ziekenhuis in Spanje, waarbij het moeilijk te zeggen is waar de chaos groter is.
 Bulnes was nooit van plan om een trilogie te schrijven, zegt hij. ,,Zelf vond ik mijn tweede boek niet te vergelijken met het eerste; medische wetenschappers zijn compleet andere mensen mensen dan clinici. En eigenlijk had mijn derde boek een historische roman over de Spaanse Burgeroorlog moeten worden. Maar zoiets kost heel veel uitzoekwerk, dat zich moeilijk laat combineren met een 50-urige baan als arts-microbioloog. Alleen al daarom heb ik met ingang van 1 oktober een sabbatical genomen.”
Attaque!, een combinatie van dokters-satire en familieroman, is het verhaal van een arts die mislukt in Nederland en opnieuw begint in de privékliniek van zijn Spaanse verwanten.
Oorspronkelijk was het een appendix bij Bulnes’ debuut, dat in manuscript nog uit twee delen (‘Vo o r - zorg’ en ‘Nazorg’) bestond. Maar Bulnes’ toenmalige uitgeverij wilde liever een kortere roman. Bulnes: ,,Vorig jaar vroeg mijn nieuwe uitgeverij Prometheus of ik niet een boek kon schrijven voor de aan humor gewijde Boekenweek. Toen ben ik gaan bewerken wat ik nog had en kwam ik er achter dat alles anders moest. De roman was niet af voor de Boekenweek en eindigde met heel andere personages dan Zorg.”
‘Wat mensen willen is realisme, en niet zozeer realiteit’, luidt de openingszin van de jonge cardioloog Daniel Vliegenthart in Attaque!. Daniel heeft het over medische reallife-programma’s, maar de uitspraak weerspiegelt het literaire credo van Miquel Bulnes. Die laat zich op de binnenflap van zijn boek beschrijven als ‘ervaringsdeskundige op het gebied van ziekenhuizen, failliete psychiatrische privéklinieken en familieruzies’, maar licht mondeling toe dat we Attaque! niet al té autobiografisch moeten lezen. Ja, hij heeft familie in Spanje, en ja, die bezit een vervallen kliniek op peperdure grond. Verdere gelijkenis met bestaande figuren of situaties berust op toeval. Bulnes: ,,Er is in de literaire journalistiek toch al te veel aandacht voor het verhaal en niet voor de manier waarop het is opgeschreven.”
Het belangrijkste kenmerk van Bulnes’ stijl is de humor. Hij is een meester van de deadpan, de running gag, de oneliner (zie kader) en al die andere bouwstenen van de Angelsaksische comedy. Gevraagd naar zijn voornaamste invloeden, noemt hij vóór alles de Amerikaanse en Engelse sitcomswaar hij al jong een fan vanwas, ,,series als Friends, The Cosby Show en Blackadder die draaien om timing – al doen ze inmiddels oubollig aan. Niet alleen is het tempo van huidige opvolgers als The Green Wing en Coupling veel hoger, ook zijn we met z’n allen door de wol geverfd, en cynischer geworden.”
Een andere inspiratiebron voor het soort humoristische ziekenhuissoap dat Bulnes bedrijft, is Samuel Shems jaren-zeventigklassieker The House of God, ,,veel gelezen door artsen als ze hun co-schappen lopen.” Bulnes’ favoriete literaire schrijvers zijn Arnon Grunberg (hoewel diens ,,surrealistische humor” weinig gemeen heeft met zijn eigen ,,doorgetrokken realiteitszin”), Jay McInerney (uit wiens Bright Lights, Big City hij de jij-vorm in Zorg leende), Chuck Palahniuk (die in onder meer The Fight Club veel werkt met herhalingen, terloopse informatie en tragikomische zinnetjes) en Eduardo Mendoza, om zijn ,,on- Spaanse gevoel voor humor.”
On-Spaans? Bulnes: ,,Spanje lacht om andere dingen. Satire kennen ze, maar ironie komt niet aan. In Nederland houdt iedereen er rekening mee dat een zin ironisch kan zijn; in Spanje moet je zoiets altijd aanzetten met gebaren of met je stem. Onhandig voor een schrijver.” Schrijft Bulnes daarom niet in zijn moedertaal? ,,Dat zou een elegante verklaring zijn, maar de waarheid is gewoon dat mijn Spaans beduidend slechter is dan mijn Nederlands.”
Dat Nederlanders een fijne antenne hebben voor ironie, heeft voor Bulnes ook negatieve consequenties. Zijn lezers zien het beeld dat hij geeft van de misstanden in ziekenhuizen en andere medische knooppunten – moordende dienstroosters, afstompende bureaucratie, ijdele chirurgen – als pure karikatuur. Terwijl Bulnes naar eigen zeggen niets anders doet dan de werkelijkheid zo direct mogelijk weergeven.
,,Zoals ik al zei: als je de dingen echt maakt, is dat voor iedereen al gauw grappig. Mensen vragen me vaak of ik geen boze collega’s op mijn dak krijg. Maar die vinden wat ik schrijf juist heel herkenbaar. Ik heb maar één keer problemen gehad met iets wat ik schreef, en dat was toen ik in een column op internet opperde dat veel mensen zich de ziekte van Lyme laten aanpraten. De reacties waren furieus: ik was ongevoelig en kleineerde patiënten. In Attaque! komt ook een ingebeelde Lyme-lijder voor, maar daar heb ik niets op gehoord. Kennelijk lezen mensen meer columns dan romans.”
Luister naar een interview met Miquel Bulnes tijdens de talkshow ‘Lezen &cetera Live’ (mp3)
 Lees hier een exclusief fragment uit Attaque!.
(bron: NRC Handelsblad)
|
