zaterdag 1 december 2007
Recensie: Dwars door Soedan - Gerbert van der Aa
door Peter Vermaas voor NRC Handelsblad
 Een paar jaar geleden presenteerde het Oost-Afrikaanse Soedan zich voor het eerst op de Vakantiebeurs. Een gewiekste ondernemer prees er duikvakanties aan met de geruststelling dat er onder water in Soedan nog nooit gevochten was. Maar wie wil er nu met vakantie naar het door oorlog verscheurde Soedan?
Journalist Gerbert van der Aa kwam er in 1994 voor het eerst en het viel hem op dat Soedanezen uiterst vriendelijk en gastvrij zijn. Hij kon altijd ergens logeren en ondanks de armoede werd hij overal gefêteerd. Dat sinds de onafhankelijkheid van Soedan (1956) altijd wel ergens gevochten werd, spoorde volgens hem niet met die gemoedelijkheid.
Op zoek naar de oorsprong van die interne conflicten, reisde hij dit jaar opnieuw intensief door het land. In Dwars door Soedan doet Afrika-ganger Van der Aa daar minutieus verslag van en probeert hij antwoord te geven op de vraag waarom de inwoners van een land zo groot als West-Europa elkaar zo vaak te lijf gaan.
Het boek leest als een moderne Kuifje in Afrika. Van der Aa schrijft veel over zichzelf, en de trivia over het reizen in moeilijk toegankelijke landen, zijn vaak de moeite waard. Maar soms werken ontboezemingen op de zenuwen. ‘Ik kijk op mijn lijstje met aantekeningen’, schrijft hij na een interview met een Al-Qaeda-expert. ‘Alles wat ik wilde vragen, heb ik wel zo’n beetje aan de orde gesteld’.
 Een coherent antwoord op zijn hoofdvraag geeft Van der Aa niet. Wel wordt duidelijk dat, zoals hij in zijn inleiding schrijft, het ‘multiculturele drama’ in Nederland klein bier is vergeleken met de etnische en religieuze misverstanden en moeilijk te definiëren culturele achtergronden in Soedan. Dat laatste geldt voor de regio Darfur, waar ‘Arabieren’ het op ‘Afrikanen’ hebben gemunt. En voor het nu met een vredesakkoord beslechte conflict tussen het islamitische noorden en het christelijke zuiden, maar ook voor West-Afrikanen die op bedevaart naar Mekka halverwege Soedan of tussen goed-bedoelde ontwikkelingswerkers zijn blijven steken.
Van der Aa laat pijnlijk zien hoe groot het wederzijdse onbegrip is. ‘Misschien’, schrijft hij, ‘heeft die extreme gastvrijheid wel alles te maken met het voortdurende oorlogsgeweld [...]. Soedanezen die zien dat gasten hun eigen eten opeten, zijn daar natuurlijk niet echt blij mee. Maar de traditie gebiedt hen dat te accepteren. Woede wordt opgekropt. Pas als er echt een grens is bereikt, komt hun boosheid in alle hevigheid tot uitbarsting’.
Bevredigend is deze verklaring niet, maar Dwars door Soedan is toch geslaagd. Van der Aa vult de summiere berichtgeving aan over het grootste land van Afrika.
Klik hier om een exclusief fragment uit Dwars door Soedan te lezen.
|
