vrijdag 7 december 2007
Recensie: Uit het niets - Herman Franke
door Daniëlle Serdijn voor De Volkskrant
 Een drukte van jewelste als het gaat om bruikbare zinnen in Uit het niets, de nieuwe roman van Herman Franke (1948). De ene regel is bijkans nog geschikter dan de andere om een betoog over dit boek aan op te hangen: ‘Elke herinnering zit vol verzinsels. En elk verzinsel zit vol herinneringen.’ Of deze: ‘Mysterie is prachtig, maar te veel mysterie slaat dood.’Wei - nig tegen in te brengen. En daardoor ook weinig uitgesproken.
Toch vormt dit soort basale regels de leidraad in wat door Franke wordt omschreven als het eerste deel van zijn doorlopende roman Voorbij ik en waargebeurd. Met die leidraad verantwoordt Franke zich voor verschillende literaire kunstgrepen.
Onwaarschijnlijke personages bijvoorbeeld, zoals een mysterieus doorschijnend meisje. Of onaangekondigde tijdsprongen, of zomaar ineens een gedicht, inclusief Gronings commentaar: ‘De spiegel van mijn ziel/ Dou eeb’n normoal doe’.
Hij legt ook uit waarom bepaalde passages op de werkelijkheid lijken – zoals in de Groningse jeugd van de schrijver –, maar in wezen toch anders zijn verlopen. En soms ook weer niet. Merkwaardig dat Franke nu juist voor dit soort zaken een passende verklaring wil geven. Want als je nou ergens naar hartelust kunt rommelen met continuïteit, waarschijnlijkheid en vermenging van feiten en fictie, dan is het in de romankunst.
Vanwaar dus dat malle pleidooi?
Die duidende zinnen? En wat houden die zinnen vervolgens bijeen; dagdromen, halve verzinsels, flarden van herinneringen aan Groningen, aan vrienden, aan – het hele boek door – ontluikende borstjes, aan een ontmoeting met een oud-klasgenoot, die in de beveiliging is gegaan, en zo nog het een en ander Schrijven kan Franke heus, daar mankeert weinig aan, maar Uit het niets oogt als een gemakzuchtig project. Als iets waaraan je zonder uitgewerkt plan eindeloos kunt blijven doorschrijven – wat Franke in de volgende delen naar alle waarschijnlijkheid ook zal doen.
Het is als met die onbestemde bonenschotel waar je in knikkert wat je toevallig in huis hebt. Smaakt iedere keer een beetje anders, maar zelden excellent.
|
