donderdag 17 januari 2008
Recensie: Snijpunt - Nelleke Noordervliet
door Arie Storm voor Het Parool
 Al tijdens het lezen van Snijpunt, de nieuwe roman van Nelleke Noordervliet, vroeg ik me af waarom het eigenlijk onzin is een boek als dit literair te noemen.
De thematiek is urgent en belangwekkend genoeg, daar niet van. Ook stikt het van de verwijzingen naar grote, klassieke teksten. Verder is Noordervliet een auteur met een niet geringe reputatie. 'Haar werk is veelvuldig genomineerd en bekroond,' meldt de uitgever trots.
En toch, dacht ik tijdens het lezen, zit een roman als Snijpunt dichter bij het werk van Dan Brown dan bij het oeuvre van Vladimir Nabokov. En dan is de techniek van Noordervliet nog gebrekkiger ook dan die van Brown.
Want daar begint alles mee: beheersing van de techniek. Noordervliet verzuimt de lezer het werk te laten doen. Dat maakt haar proza bijzonder steriel. Vrijwel voortdurend wordt alles uitgelegd, al dan niet door een irritant aanwezige alwetende verteller. Vraagt iemand: 'Van wie heb je dat?' dan volgt als antwoord: 'De wandelgangen.' Niets mis mee. Maar meteen daarna komt het zinnetje: 'Hij hield zich op de vlakte.' Wijsneus!
Andere passage. Meisje komt een huis binnen. Dan staat er: 'Zoals altijd trof haar de geur van haar vaders huis, zo anders dan die van haar moeder.' Nog afgezien van het niet echt correcte Nederlands en mijn afkeer van 'Zoals altijd', wat ik dof proza vind, komt er weer zo'n uitleggerige zin achteraan: 'Ze bepaalde haar oordeel over mensen aan de hand van de geur die in hun huis hing.'
Horendol word je ervan; niets wordt sec opgeschreven.
Op stilistisch gebied zijn er nog veel meer bezwaren. Zo hangt er een waas van sentimentaliteit over de woorden, zich uitend in maffe hysterie: 'Stootte de school haar uit, haar huis deed dat niet. Ze kaatste van muur naar muur, van kamer naar kamer…' Verderop, vele bladzijden later, volgt een vergelijking met een flipperkast.
En dan zijn er de vette bedoelingen. Ik zie de volgende angstaanjagende scène ergens op een middelbare school al voor me. Leraar. Leerling. Mondeling. Leraar: 'Zo, leg de titel maar eens uit?' Leerling: 'De titel Snijpunt verwijst letterlijk naar de messteek die een Marokkaanse leerling zijn lerares toebrengt. Maar een snijpunt is ook een punt waar meer lijnen elkaar kruisen of snijden. Dus verwijst de titel eveneens naar het punt waar de verschillende verhalen in deze roman elkaar kruisen.'
Ja, zo komt de 'literatuur' aan haar slechte naam. Je zou bijna zeggen dat het terecht is dat het onderwijs erin op de scholen meer en meer wordt teruggedrongen.
Zoals te vrezen viel, trouwens, versterken de verhalen die in Snijpunt worden verteld elkaar niet - ze verzwakken elkaar. Het zijn er een stuk of drie, vier (vijf, zes, zeven, acht…).
Er is inderdaad het verhaal van de lerares die door de leerling wordt gestoken. Verder is er een zoektocht naar een als een kluizenaar levende en inmiddels hoogbejaarde cultschrijver. Ook is er het verhaal van een zestienjarig meisje dat haar weg moet vinden in het leven, en dat terwijl haar ouders gescheiden zijn. Die vader heeft trouwens een Italiaanse achtergrond en is gefrustreerd omdat hij geen universitair onderwijs heeft genoten. Hij is op zoek naar respect. Vooral van zijn ex-vrouw. En daar hebben we de zaak zo'n beetje rond, want respect en Marokkanen en Italianen - dat hoort allemaal bij elkaar.
De verhalen worden trouwens niet soepel door elkaar heen verteld. Na het eerste deel horen we vrij weinig over die steekpartij. Het mes wordt dan vrijwel uitsluitend nog metaforisch opgevoerd. Of in spreekwoordelijk taalgebruik: 'Dit is de andere kant van het mes dat aan twee kanten snijdt.'
En dan opeens snijdt die vader zijn eigen ballen eruit. Zelfcastratie! Dat doet hij in Italië, waar we dan al een derde van het boek ronddazen in een schitterend landschap. Laten we dat niet vergeten! Italië is mooi!
Lees hier een fragment uit Snijpunt
of bekijk de trailer van het boek.
|
