woensdag 30 april 2008
Recensie: Atoomgeheimen - Marja Pruis
door Arie Storm voor Het Parool
 De nieuwe roman van Marja Pruis, Atoomgeheimen, leest heerlijk weg. Pruis schrijft kwikzilverig, geen enkele zin doet moeilijk, terwijl de lezer toch niet al te zeer wordt gemasseerd.
Er wordt soepel heen en weer geschakeld tussen een alwetende verteller en de denkwereld van hoofdpersoon Carice. Op haar beurt koppelt die laatste allerlei gedachten schijnbaar vrij associërend aan elkaar. Kwiek, zo kun je dit proza omschrijven. Al lezend kom je in een vakantiestemming.
Dat treft, want in deze roman staat een gezin centraal dat met vakantie gaat. Carice bevindt zich gedurende dit boek met haar man Lodewijk en hun tienerkinderen Lidia en Gijs op een eiland in de Caraïben.
Waarschijnlijk mede doordat die stijl zo vlot is, denk je vermoedelijk vrij lang dat er niets aan de hand is: met vakantie gaan we immers allemaal. Weliswaar leidt zoiets wellicht hier en daar tot enige spanningen, maar eenmaal weer thuis kunnen we tot rust komen. Dan bekijken we, terwijl we vrolijk idealiseren wat geweest is, de vakantiefoto's en -filmpjes.
Maar in dit boek (tromgeroffel…) komt misschien niet iedereen meer thuis. De eerste zin van het hoofdverhaal van Atoomgeheimen klinkt namelijk net even te dreigend. Die zin luidt als volgt: 'Mensen verlaten hun huiselijke vesting, en er blijft niks van ze over.'
Het is een opmerking die de rest van het boek in je hoofd blijft resoneren. En inderdaad, als een soort opgevoerde Saskia Noort heeft Marja Pruis enkele daverende verrassingen in petto; aan het eind van het boek is van een enkel personage figuurlijk én letterlijk bijzonder weinig over.
Ik had het zojuist over het hoofdverhaal van Atoomgeheimen, want er is sprake van een dubbele pro- en epiloog. Dat klinkt ingewikkelder dan het in de praktijk uitpakt en ze zijn ook niet te lang, maar die pro- en epilogen plaatsen de gebeurtenissen eveneens in een verontrustend kader. Daar is sprake van het maken van verkeerde keuzes en van bommen die al dan niet zijn ontploft.
Maar laten we ons nog even aan de vakantiestemming overgeven.
Carice, lingerieontwerpster van beroep en binnen het gezin de voornaamste kostwinnaar, en Lodewijk, een niet al te succesrijke schrijver, lopen met hun kinderen vrij vroeg in de roman een ander gezin tegen het lijf, en met dit hele gezelschap belanden ze per ongeluk in een etablissement waar een paaldanseres een optreden verzorgt. Die paaldanseres blijkt vervolgens Josje te zijn, een vriendin en misschien zelfs wel dé vriendin van Carice uit de jaren tachtig van de twintigste eeuw, waardoor Carice, wanneer ze haar eenmaal heeft herkend, nog meer schrikt.
Hierna blijven we weliswaar op dat tropische eiland, maar het zien van Josje - tot een gesprek komt het niet, of in elk geval niet meteen - brengt bij Carice herinneringen naar boven aan haar kraak- en actievoerderstijd in Amsterdam.
Marja Pruis ontpopt zich in deze stukken van de roman als een pakkend chroniqueur van die periode en plaats. Kun je nostalgisch terugverlangen naar een periode die in werkelijkheid zo naargeestig was? vroeg ik me tijdens het lezen even af. Die nostalgische kant zit zeker in Atoomgeheimen, maar uiteindelijk gaat het verontrustende toch volledig overheersen. Het was een heel gedoe in die tijd, en zeker niet alles was even aangenaam. Integendeel.
Kortom, op dat tropische eiland in de Caraïben wordt Carice ingehaald door een akelig akkefietje uit het verleden. Dat akkefietje heeft vanzelfsprekend van alles met paaldanseres Josje te maken.
Het komt tot een spectaculaire ontknoping, aan het eind overheerst het thrillerachtige aspect van het boek.
Maar helemáál aan het eind volgt nog een onverwacht slotakkoord dat alles in een onverwacht en ontroerend daglicht plaatst. Je weet dan: Atoomgeheimen roept op een geloofwaardige, nachtmerrieachtige én weemoedige manier een nabij verleden op, maar deze roman blikt tevens op een mysterieuze manier vooruit.
Dit slot doet verlangen naar meer. En dat zijn de beste boeken: die je naar méér doen verlangen. Atoomgeheimen is zo'n boek.
|
