donderdag 5 juni 2008
Recensie: De foto van Faye Finsbury - Mariëtte Haveman
door Sonja de Jong voor Het Parool
 Negentien ben je en kwetsbaar. Je wordt geacht volwassen te zijn, maar alles in je is nog zoekend en vol twijfel. Kleine gebeurtenissen kunnen je volkomen uit het lood slaan. Je ontdekt dat het beeld dat jij van het leven hebt, niet altijd overeenstemt met de dagelijkse werkelijkheid. Zo ook bij de 19-jarige Maria in De foto van Faye Finsbury, de debuutroman van Mariëtte Haveman (1957).
Afkomstig uit een provincieplaatsje onder de rook van Rotterdam droomt zij ervan het grote leven te gaan ontdekken in Londen. Het zijn de jaren zeventig, door Haveman zelf omschreven als 'een veronachtzaamd tijdperk, alsof de jaren zestig het daaropvolgende decennium de wind uit de zeilen hadden genomen'. In het Londen van die tijd, waar de tegenstellingen tussen arm en rijk veel scherper zijn dan in het rationele Nederland, raakt Maria hopeloos op drift.
Het gaat feitelijk helemaal niet zo slecht met haar op de toneelopleiding die ze doet, maar Maria voelt zich eenzaam en vooral onbegrepen. Ze is gekomen 'om voor iets echts, iets waarachtigs te leven', maar vindt dat niet bij haar door en door keurige hospita of bij haar klasgenoten, die de tijd stukslaan met het eindeloos spelen van 'truth or dare' en de waarheid daarbij naar eigen believen inkleuren. Een vriendin brengt haar in aanraking met de rafelranden van Londen, waar in ijskoude afbraakpanden experimenteel toneel gespeeld wordt, waar in portieken lijmsnuivers liggen en verkrachte meisjes zo normaal zijn dat de politie er niet naar omkijkt. Ligt daar het echte leven?
Een reeks gebeurtenissen brengt het leven van Maria in een stroomversnelling. De hospita zegt haar de huur op, omdat zij aan Maria niet de gezelligheid beleeft waarop ze had gehoopt. Ze keert haar school de rug toe als een leraar zich hardop afvraagt of zij wel de motivatie heeft om de opleiding te doen. En vanuit Nederland laat haar lief haar weten een ander te hebben. Als dan ook nog haar maandelijkse toelage gestolen wordt door iemand in wie ze vertrouwen had, wordt de bodem onder haar voeten weggeslagen. Stuurloos zwalkt ze rond. Als een wilde golf overspoelt het leven haar en sleurt haar omlaag.
Even lijkt er redding te zijn als diezelfde leraar die aan haar motivatie twijfelde haar gratis woonruimte aanbiedt in zijn Werkplaats, een huis waar kunstenaars de kans krijgen zich te ontplooien. Ze sluit er vriendschap met Faye Finsbury, een fotografe en voelt zich 'bevrijd van de leugens, de halve waarheden, de stomme vergissingen en de compromissen' van de maanden ervoor. Maar Faye doet iets waardoor Maria zich tot in het diepst verraden voelt. Aan die tweede vloedgolf van het lot kan zij geen weerstand bieden. Ze zakt af tot een bestaan in de marge, vervreemd van alles en iedereen, rondzwervend door de meest troosteloze delen van Londen, afgestompt tot een wandelende machine. Tot de foto die haar ondergang inluidde, uiteindelijk haar redding wordt.
Haveman schetst een ragfijn portret van Maria en haar onstuitbare afglijden van 'naïef hoogdravend meisje uit de provincie' tot iemand die onder kartonnen dozen slaapt in een leegstaande fabriek. Niemand is schuldig, Maria roept het over zichzelf af door haar puberaal idealisme, haar overtuiging dat ergens anders het werkelijke leven zich afspeelt en haar hardnekkige zoektocht naar die plek. Maar naast een portret van Maria is dit boek ook een portret van het Londen uit de jaren zeventig, met zijn messcherpe tegenstellingen, met 'Margareth Thatcher en haar kreukloze kopstem van een gevaarlijke koningin' tegenover zwervers en uitzichtloosheid, met economische recessie tegenover ongebreidelde nieuwbouw van glimmende kantoorpanden.
Soms heeft Haveman de neiging wat al te lang te blijven hangen in haar uitleg van de gevoelens van Maria waardoor de spanningsboog verslapt. Maar dat is niet meer dan een klein kritiekpuntje in een verder vlekkeloos en overtuigend debuut.
(uit het Parool)
|
