zondag 22 juni 2008
Recensie: De man, zijn penis en het mes - Kristien Hemmerechts
door Karin Overmars voor Het Parool
 In haar pamflet De man, zijn penis en het mes windt Kristien Hemmerechts zich op over de respectloze en agressieve manier waarop veel mannen over seks schrijven, in het bijzonder over vrouwen en seks. De man beschouwt zijn penis als een mes, aldus Hemmerechts, en met dat mes wil hij de vrouw verwonden of zelfs vermoorden.
Ze geeft enkele voorbeelden. In Jack Kerouaks On the road wordt een jonge, broze vrouw 'geneukt, zo lijkt het, omdat het van haar verwacht wordt'. In John Updikes Rabbit, run wordt een vrouw vlak na de bevalling door haar echtgenoot gedwongen tot seks, terwijl zij 'a bleeding wound' is. En in John Coetzees Disgrace gedraagt een vrouw zich 'quiet and docile' in bed en vindt haar minnaar het allang best.
Hemmerechts krijgt er 'de rillingen' van. Toch slikt ze haar kritiek op dit soort passages meestal in, uit vrees beschuldigd te worden van hysterie of mannenhaat. 'En dus,' schrijft ze, 'doe ik wat ik zo vaak doe. Ik word twee vrouwen.' De literair geschoolde heeft oog voor de literaire en cultuurhistorische betekenis van On the road. De feministische heeft oog voor 'de representatie van mannelijkheid en vrouwelijkheid'.
Om die vorm van seksuele schizofrenie gaat het in dit pamflet. Volgens Hemmerechts is iedere moderne vrouw vervreemd van haar verlangens. Omdat ze de verkeerde boeken leest, kun je zeggen, waarin mannenfantasieën de norm zijn.
Hoewel De man, zijn penis en het mes onderhoudend en helder geschreven is, deed het boek me denken aan een college dat ik ooit volgde over de feministische literatuurkritiek. Daarbij veranderden wij Julien Sorel, hoofdpersoon uit Stendhals Le rouge et le noir, in een meisje, dat wij Juliette noemden. Wij herlazen het boek. Er klopte helemaal niets van; die Juliette was niet goed snik. Le rouge et le noir kon op de schroothoop. Dat ruimde lekker op, en met frisse moed begonnen wij aan de analyse van monsieur Bovary.
Hemmerechts doet iets soortgelijks. Zij stelt een ethisch probleem aan de kaak en legt de schuld bij de literatuur. Maar de literatuur is per definitie onschuldig. In een roman mag een schrijver alles (behalve slecht schrijven). Dat is zelfs een belangrijke functie van literatuur: je dringt door in de wereld van een ander.
Hemmerechts droomt van een wereld waarin mannen niet langer met 'een mes in hun broek' lopen, en zij roept mannelijke schrijvers op het goede voorbeeld te geven. Ook droomt zij van aandacht en begrip voor de vrouwelijke seksualiteit in haar 'zuivere toestand', onaangetast door de media, de porno-industrie, de beeldende kunst, enzovoort. Dat is een interessant thema, maar de vraag is wat Roth, Houellebecq of Coetzee ermee te maken hebben. Literatuur moet je bestrijden met literatuur, niet met een pamflet. Het wachten is op de volgende roman van Hemmerechts.
|
