zondag 22 juni 2008
Recensie: Poste Restante - René Snoeks
door Maarten Moll voor het Parool
 Tien jaar deed hij over zijn debuut. Vijf jaar over de opvolger. ''Mijn volgende boek moet over twee jaar klaar zijn,'' zegt hij. René Snoek (1961) moet er zelf een beetje om lachen. Hij weet ook dat een roman zich moeilijk door de tijd laat dwingen.
Nu is er dan Poste restante, waarvan er, qua omvang, vier in zijn debuut passen. Zo vergaat een meisje is een monument voor het verstrijken van de tijd. Of er nu veel of weinig gebeurt in die roman, grote dingen of kleine dingen; alles gebeurt en passant, en dat passeren is belangrijker dan de gebeurtenissen zelf.
Het opmerkelijke romandebuut kreeg goede kritieken. Poste restante daarentegen is een gecondenseerde roman van 150 pagina's. Eveneens over (vroeg)oude mensen en dingen die voorbij gaan, maar ook over het falen van het geheugen, de onbetrouwbaarheid van herinneringen, en het inkleuren van het verleden.
Ludo, de hoofdpersoon, krijgt op een dag een foto onder ogen waarop hij zichzelf meent te herkennen. Onmiddellijk dwalen zijn gedachten af naar een vakantie in 1968. Een zomer waarin er iets afschuwelijks gebeurde met zijn vakantievriendinnetje. Vijfentwintig jaar later meent hij deze Sylvie tijdens een marathonvoorstelling van de Heimat-films te zien. Waar hij tien jaar later, als hij naar de foto kijkt, weer aan terugdenkt.
Deze drie lagen vloeien door elkaar heen, en maken van Poste restante een mooie, overtuigende roman over het onvermogen vat te krijgen op het verleden. Een roman waarin de jacht belangrijker lijkt dan de buit.
''Ludo vraagt zich af wat er gebeurd is, in 1968, en 25 jaar later. Deze roman gaat over de vraag of dat antwoord wel te vinden is in het verleden, in de herinnering. Dat is heel twijfelachtig. In ieder geval vind ik de vraag stellen belangrijker dan het antwoord geven.''
Waarmee René Snoek aangeeft dat Poste restante geen roman is die op alle vragen een antwoord zal geven. Daar zullen niet alle lezers even blij mee zijn. ''Lezers willen controleren. Dat was al zo bij Zo vergaat een meisje. Ze wilden graag weten waar het boek zich afspeelde. Ik hou ervan om lezers aan het denken te zetten, ze te laten meedenken. Lezen is een creatief proces. Een schrijver bouwt een wereld op, breekt die in stukken en stopt ze in een doos. De lezer bouwt die wereld weer op, en soms komen de werelden van de schrijver en de lezer overeen.''
Voor René Snoek een wereld op kon bouwen, wilde hij voetballer worden. Dat zat er niet in, waarna hij later, op de universiteit, een paper terugkreeg met het commentaar 'jij kunt schrijven'. Dat vond hij zelf ook, hij liep er al langer mee rond eens een boek te schrijven.
Dus begon hij, naast zijn werk bij een importeur en distributeur van software en boeken, in alle stilte te schrijven. Hij solliciteerde bij uitgeverij Querido naar een baan als trafficmanager en vermeldde in zijn sollicitatiebrief dat hij ook hoopte een roman te publiceren. Hij kreeg een afwijsbrief, maar met het verzoek zijn manuscript op te sturen. Dat deed hij, en na een week werd hij gebeld.
''Ze waren verbaasd dat ik een kant-en-klare roman van zeshonderd bladzijden had geschreven. Er hoefde niet veel aan veranderd te worden, want ik ben een zorgvuldig schrijver, en alles moet honderd procent kloppen voor ik met werk naar buiten kom.''
Deze tweede roman is beter, vindt René Snoek. ''Zo vergaat een meisje was het beste boek dat ik op dat moment kon schrijven. Ik vind dat ik inmiddels een betere schrijver ben geworden. Stilistisch beter. Meer precisie. Daarnaast geef ik op dit moment misschien ook wel de voorkeur aan boeken die wat 'kleiner' zijn. Boeken die uitvloeien in de gedachtewereld van de lezer.''
In Poste restante schrijft Snoek tot twee keer toe dat we ons geheugen moeten wantrouwen. ''Tijdens mijn studie psychologie ben ik ervan overtuigd geraakt dat ons geheugen creatief is. Om dingen vast te leggen maakt het er verhalen van. Wij zijn verhalenmachines. We maken verhalen van wat we ervaren. Dat is de enige manier om vat op de werkelijkheid te krijgen. Het geheugen is creatief, of leugenachtig zo je wilt, en onze herinneringen daardoor fictief van karakter.''
Een fraai gegeven in de roman is dat Snoek Ludo laat lijden aan prosopagnosie; het niet in staat zijn om gezichten te herkennen. Daardoor ontstaan er blinde vlekken in zijn geheugen. Daarnaast is Ludo tekstschrijver voor reisbureaus, en schrijft hij over reizen en ontmoetingen die nooit hebben plaatsgevonden. Verzonnen herinneringen.
''Is de verteller wel te vertrouwen? Ja, daar gaat deze roman ook over. De verteller is leugenaar van professie. Hij maakt de herinnering mooier, vult die aan. Het is een spel tussen de verteller en zijn herinnering, maar ook een spel tussen de lezer en de verteller.''
|
